علت افسردگی نیز اپیژنیک است

در چند دهه گذشته، اکثر دانشمندان بر روی یک نظریه به توافق رسیده اند. این نظریه حاصل تحقیقات ژن شناسی و وراثت، و همچنین بررسی نقش محیط زندگی است. منظور از محیط زندگی می‌تواند والدین و اعضای خانواده، سطح اجتماعی و اقتصادی، تحصیلات، و سایر موارد باشد.

اپیژنیک یعنی اینکه ژن افسردگی ممکن است در درون بدن بسیاری از افراد حاضر باشد. آنچه مشخص می‌کند چرا یک شخص دچار افسردگی می‌شود، و دیگری نه، تاثیر محیط است. در اصل، محیط زندگی به معنای عام آن، توانایی خاموش و روشن کردن ژن افسردگی را دارد. پس هر چند افسردگی از منظری یک بیماری ارثی است، اما ظهور آن بستگی به فاکتورهای زیادی دارد که آنها را فاکتورهای محیطی می‌نامند.

اتفاق‌های مهم زندگی در ایجاد علل افسردگی نقش دارند

بخش دیگری از تشخیص گذاری یک درمانگر، بر اساس اطلاعاتی است که شما از گذشته خود ارائه می‌کنید. برای نمونه، از دست دادن یک دوست در دوران کودکی، از دست دادن یکی از نزدیکان، جابجایی محل زندگی، دگرگونی‌های اجتماعی و اقتصادی، همه از عوامل اثر گذار بر روی ظهور افسردگی هستند.

عموما یک روان‌شناس از شما می‌خواهد تا به صورت ساختار یافته و یا ساختار نایافته (در گپ و گفت) درباره گذشته خودتان صحبت کنید. این کار برای یافتن ریشه‌های احتمالی افسردگی است. علت افسردگی ممکن است برای نمونه در دوره نوجوانی شما نفهته باشد. اما زمان شروع اش در دوره میان سالی باشد.

زمان شروع و تفاوتش با علت افسردگی

زمان شروع یا ”آنست” به موقعی گفته می‌شود که حضور بیماری کاملا در روان و جسم فرد مشخص است. علت افسردگی ممکن است درست در همان اتفاق های قبل از شروع افسردگی باشد. و یا در دوران های قبل‌تر نهفته باشد. بنابراین، موقع ارزیابی، روان‌شناس از شما می‌پرسد که: از چه موقعی این نشانه‌ها ظهور پیدا کردند؟ این سوال برای مشخص کردن زمان شروع افسردگی است و نه الزاما ریشه‌های آن.

یکپارچگی در برابر شناور بودن

چه اتفاقی می‌افتد وقتی شما گذشته و آینده را رها می‌کنید؟ آیا حافظه ما از بین می‌رود؟ شما از آینده هم خاطره دارید! درست خواندید. بله! واقعیت این است که اکثر شما بسیاری از موقعیت‌های دلخواه‌تان را حسابی تخیل کرده اید.

وقتی که ازدواج کنم، وقتی که خانه بخرم، وقتی که به سفر بروم، زمانی که جایزه بهترین تاجر را ببرم،…و هزاران خاطره ریز و درشت دیگر. گاهی افراد چنان یک موقعیت در آینده را تصور می‌کنند که از مواجه شدن و نزدیک شدن با آن دچار وحشت می‌شوند.

فرمول بندی روان‌پویشی و علت افسردگی

در مدل روان‌پویشی بر اساس کتاب روان درمانی پویشی اثر باربر و سامرز، برای فرمول بندی اطلاعات زیر لازم است:

• ۱-  تجربیات برجسته در دوره های تولد تا ۵ سالگی، ۵ سالگی تا نوچوانی، نوجوانی، جوانی. تجربیات برجسته مانند خصوصیات پدر و مادر است. خواهر و برادرها و شیوه رفتارشان. تجربیات دوره نوجوانی مانند سر به سر گذاشتن و کناره گیری است.

• ۲- تجربیات سابجکتیو
• در این بخش، به اثر سابجکتیوی که هر کدام از تجربیات بر روی یک شخص گذاشته، پرداخته می‌شود. برای نمونه، سر به سر گذاشتن ممکن است سبب ایجاد حس خجالت و شرم شود. کناره گیری در دوره نوجوانی ممکن است باعث ایجاد افسردگی در دوره جوانی شود.

• ۳- فاکتورهای عصبی و زیستی
• منظور از این فاکتورها اذعان به نقش تغییراتی است که در سیستم عصبی-زیستی یک فرد نقش می‌بندند. برای نمونه، افسردگی، سطح هورمون‌ها، مغز و سیستم بدنی را به نحو خاصی تحت تاثیر قرار می‌دهد. این فاکتورها بایست برای هر دوره مشخص شوند.

• ۴- تم روان‌پویشی
• منظور از تم روان‌پویشی یا psychodynamic themes پدیده‌هایی مثل دلبستگی ایمن یا نا ایمن، مشکلات در هویت و موارد مشابه است. بر اساس اطلاعات بخش های قبلی، یک روانکاو می‌تواند بفهمد که چه قالب روان پویشی در روان و جسم بیمار در حال پیاده شدن است.

• ۵- سابقه درمان و پاسخ به آن
• در این بخش، درمانگر سعی می‌کند تلاش های قبلی برای درمان افسردگی را مورد بررسی قرار دهد. کسی که تا بحال برای درمان افسردگی اقدام نکرده است، با کسی که چندین بار تجربه دارو درمانی یا روان درمانی شکست خورده دارد، متفاوت اند. در این بخش همچنین ذهنیت فرد نسبت به روان درمانی و مشاوره و روان درمانگر سنجیده می‌شود.

جمع بندی علت افسردگی

به شیوه فرمول بندی افسردگی پرداختیم. به طور اخص، شیوه فرمول بندی ارائه شده در روان پویشی پژوهش محور یا پراگماتیک را ارائه کردیم. در روان پویشی پراگماتیک PPP بر روی فرمول بندی کردن یک بیماری، اینجا افسردگی، تاکید زیادی می‌شود.
اگر قصد دارید برای درمان افسردگی در خانه اقدام کنید، توجه کردن به عقبه و گذشته خودتان از منظر درمانهای یکپارچه نگر، امری مهم است.

در بخش بعدی چه خواهیم دید؟

در بخش بعدی، به خودنگاری یا self-authoring خواهیم پرداخت. خود نگاری گذشته نگر یا گذشته نگاری past authoring به شما کمک خواهد کرد تا بتوانید به آنچه در این بخش گفته شد راحت تر عمل کنید. شاید نگاه کردن به گذشته و یافتن دلایل و ریشه‌های ایجاد افسردگی کاری دشوار باشد. 

اما اگر بتوانید این کار را از طریق گذشته نگاری past authoring انجام دهید چارچوب خوبی برای انجامش خواهید داشت. مثل همیشه، برای رزرو می‌توانید از اینجا اقدام کنید. و همچنین، برای شنیدن آخرین قسمت های پادکست به اینجا سری بزنید.

انداختن گذشته و رها کردن آینده

یکی دیگر از روش های درمان‌ های افسردگی در منزل این است که یک آن تصمیم بگیرید گذشته را بیاندازید. و آینده را نیز رها کنید! گذشته مثل کوله باری است که بر روی دوش شماست. شما از خاطرات دیروز، هفته گذشته، یک سال قبل‌تر، بیست سال پیشتر رنج می‌برید.

دلیل این رنج این است که آن را همواره با خودتان حمل می‌کنید. حالا اگر تصمیم بگیرید که گذشته را به گوشه‌ای بیاندازید؟ مثل کوله‌ای بی جهت سنگین. نیمی از مشکل حل می‌شود.

آینده را رها کن

نیم دیگر مشکل وقتی حل می‌شود که شما آینده را رها می‌کنید. اگر خوب به موضوع نگاه کنید، از دریچه ذهن افسرده، آینده چیز چندان جالبی نیست! از دریچه یک ذهن شاد، آینده پر از لذت است. از دریچه ذهن یک بیزینس‌من، آینده پر از امکان برای سود و ترقی است.

از دریچه ذهن دو قطبی، آینده گاهی خارق العاده و گاهی چنان سیاه و تیره که ارزش زیستن ندارد. از دریچه یک ذهن خودشیفته، آینده صرفا درباره او اتفاق می‌افتد. در ذهن یک فرد وسواسی، آینده نیرویی است که باید با برنامه ریزی تحت کنترل در بیاید.

آینده را کسی ندیده است

رها کردن آینده به این خاطر است که کسی از آن خبر ندارد. آیا شما دو سال قبل‌تر می‌دانستید که قرار است دچار یک بیماری همه گیر شویم؟ حتی خبره ترین دانشمندان هم صرفا حدس و گمان‌هایی داشتند.

کافی است شما به آمار و ارقام نگاه کنید تا بتوانید ”حدس” بزنید. حدس شما در نهایت تقریبی از واقعیت است. اما هرگز دقیقا مثل واقعیت نخواهد بود. پس تلاش برای تیره و روشن تصور کردن آینده بی حاصل است.

یکپارچگی در برابر شناور بودن

چه اتفاقی می‌افتد وقتی شما گذشته و آینده را رها می‌کنید؟ آیا حافظه ما از بین می‌رود؟ شما از آینده هم خاطره دارید! درست خواندید. بله! واقعیت این است که اکثر شما بسیاری از موقعیت‌های دلخواه‌تان را حسابی تخیل کرده اید.

وقتی که ازدواج کنم، وقتی که خانه بخرم، وقتی که به سفر بروم، زمانی که جایزه بهترین تاجر را ببرم،…و هزاران خاطره ریز و درشت دیگر. گاهی افراد چنان یک موقعیت در آینده را تصور می‌کنند که از مواجه شدن و نزدیک شدن با آن دچار وحشت می‌شوند.

جدا انداختن

رها کردن گذشته و آینده انگار که شما را از دو عضو اضافی راحت می‌کند. صرفا آنچه باقی می‌ماند همین لحظه حال است. در واقع شما بخشی از تجربه و تخیل خود را از خود جدا می‌کنید. در ادبیات روان‌شناسی به این گونه تجربیات dismemberment گفته می‌شود. در این حالت شما صرفا در لحظه حال شناور هستید.

باز-جذب

حالا اگر قصد داشته باشید که به یکپارچگی روان شناختی برسید، بایست گذشته و آینده را در وجود خود باز-جذب کنید. به این فرایند remember کردن گفته می‌شود. remember که عموما آن را به معنی ”به خاطر آوردن” می‌شناسیم، به معنای این است که شما چیزی را دوباره در خودتان ”عضو” می‌کنید.

وقتی که شما چیزی را دوباره در وجود خودتان عضو می‌کنید، بایست به تمامی با آن مواجه بشوید. شرایط یکپارچگی روانی تجربه کردن تمامی اعضاست. هدف از باز-عضو کردن درست به مانند جدا-انداختن است؛ زندگی در لحظه حال.

داستان سر و ته خیار از هوشنگ مرادی کرمانی

داستانی ته خیار را خوانده‌اید؟ در آن داستان هوشنگ مرادی کرمانی قصه پیرمرد دیوانه ای را روایت می‌کند که شبانگاه به در خانه همسایه شان می‌رود و خواب و آرامش او را برهم می زند. پیرمرد با شگفتی و شوق به همسایه می‌گوید که زندگی مانند خوردن خیار از ته به سر است.

ته خیار همان شروع زندگی است. بایست آن را با دندان کند و دور انداخت. و بعد مابقی را خورد. در واقع، منظور پیرمرد این است که گذشته را بایست کنار گذاشت. حتی آن را دور انداخت. با تعابیری که اینجا مطرح کردیم، در واقع او از dismemeberment صحبت می‌کند.

یکپارچگی روانی؛ درمان تمامی اختلالات روانی

یکپارچگی روانی درمان همه اختلالات نیست، بلکه معیاری است که میزان سلامت روانی یک فرد را نشان می‌دهد. کسی که وجود یکپارچه‌ای دارد، تمامی گذشته و آینده (فانتزی‌های آینده) را در خود جذب کرده است.

گذشته و آینده سرشار از اتفاق‌های تلخ و شیرین، شگفت‌آور و اعصاب خوردکن، لذت بخش و دردناک،…است. همانطور که مشخص است، گذشته و آینده به هیچ وجه یک دست نیست. هنر کسی که به یکپارچگی روانی می‌رسد این است که تمامی بالا و پایین‌های زندگی‌اش را حسابی هضم کرده است.

جمع بندی

پس دو راه کلی را برای درمان افسردگی پیدا کردیم. یکی گذر کردن از گذشته و آینده و دیگری یکپارچگی روانی. گذر کردن مثل همان مورد درماندگی آموخته شده و دلال ایجادش. شما در این مدل، صرفا کارهای تازه می‌کنید. گذشته و آینده اهمیتی ندارد.

در مدل دوم، شما برای درمان افسردگی، بایست به سراغ خودتان بروید. بایست حسابی زیر و بم ذهن تان را در بیاورید. بایست بفهمید که چطور خاطرات اوایل کودکی، تجربیات مهم دوره نوجوانی، اتفاق‌های برجسته زندگی، بر روی شما اثر گذاشته و می‌گذارد.

کُل نگری در برابر نشانه‌نگری

وقتی که شما جهان بینی و علت‌ها را حذف می کنید، ناچار هستید که صرفا به سراغ نشانه‌ها بروید. آن توصیف میز را به خاطر دارید؟ میز یک کُل است. میز را نمی‌شود به اجزای تشکیل دهنده‌اش کاهش داد. پایه میز اگرچه بخشی از میز است، اما با کلیت میز متفاوت است.
کل، چیزی فراتر از مجموعه اجزاست. پایه و تخته و شیشه و سایر اجزا که به شکل خاصی کنار هم قرار گرفتند، حالا تشکیل یک میز را می‌دهند. این میز دیگر آن پایه و تخته نیست. این میز برای خودش یک موجودیت متفاوت دارد. حتی اگر شما بتوانید بازهم آن را به اجزای سازنده‌اش برگردانید، باز هم میز به شکل میز با اجزایش متفاوت است.

اهمیت به علت مشکلات بجای نشانه های افسردگی

اگر یک پزشکی بر مبنای درمان علت‌های ایجاد یک بیماری تعریف شده باشد، شانس درمان آن بیماری را دارد. اما اگر یک پزشکی صرفا تلاش کند تا نشانه‌های بیماری را ”مدیریت” کند، تقریبا محال است که شانس درمان آن را داشته باشد.
در رویکرد توصیفی، اغلب تلاش می شود تا نشانه‌های بیماری (در اینجا افسردگی) برطرف شوند. در این نگاه، خبری از علت‌یابی نیست.

تست‌های افسردگی و گرفتن تشخیص افسردگی بی فایده است

همه‌ این حرف‌ها و حرف‌های بعدتر را می‌نویسم تا صرفا به شما نشان دهم که چرا به دنبال تشخیص افسردگی بودن، کاری بیهوده است. برای مثال، رولو مِی، از بنیان‌گذاران روان‌شناسی وجودی (اگزیستانسیال) افسردگی را ناتوانی در تجسم آینده تعریف می‌کند! حسابش را بکنید! نه خبری از نشانه‌ است، نه خبری از بررسی خلق شما، اشتها، خواب، انرژی، چرا اندیشی،…
از نظر رولو می، افسردگی یعنی شما دست از ساختن آینده مطلوب‌تان کشیده‌اید. از نظر فروید، شما در بازپس گیری انرژی روانی‌تان ناموفق هستید. از نظر پاولوف شما یادگرفته‌اید که از ذهنیت افسردگی به دنیا نگاه کنید. زیرا این نوع نگاه برایتان پاداش‌هایی داشته است.

قبل از درمان افسردگی دنبال تشخیص افسردگی باشید

حالا وقت آن رسیده که بنشینید و با خودتان فکر کنید. افسردگی در لغت یعنی ”رکود”. همین لغت، یعنی دپرشن depression برای توصیف رکود اقتصادی نیز بکار می‌رود. پیشنهاد من این است: از خودتان بپرسید که: آیا گردش انرژی‌تان از رونق افتاده و زندگی درونی‌تان دچار رکود شده است؟ اگر درونیات شما پویا باشد، شما نه تنها انرژی در اختیار دارید، بلکه حال و آینده را نیز به دلخواه خود می‌سازید. مانند کسی که امکانات زیادی در دستش گذاشته‌اند و هر چه بخواهد را اراده‌ می‌کند.