روانکاوی و کودکی؛ ژان لاپلانش و باز اندیشی نظریه فروید

لاپلانش درباره روانکاوی و کودکی چه گفت؟

از این نگاه، خاطرات خیالی که حاکی از رویدادن یک فعل و انفعال جنسی بودند قابل درک هستند. در واقع «عمل جنسی» انجام نشده است. اما محتوای ضمنی آنچه روی داده است چنین بوده است. به همین دلیل، موقعی که فرد سعی می‌کند به آن خاطره نزدیک شود و معنایش را درک کند. آن را در قالب خیالات و برداشت های خودش ابراز می‌کند. از جایی که فروید در آن زمان فاقد چارچوب های نظری لازم برای توضیح دادن این پدیده بود. در نهایت مجبور شد دست از نظریه‌ی خود بکشد. اما عملاً در مسیر روانکاوی و فهم ناهشیار حرکت می‌کرد.

فروید درباره تخلیه روانی چه گفت؟

در نهایت، فروید به این نتیجه رسید که صرفِ گفتن از خاطرات آسیب‌زا اثر درمانی دارد، اما این اثر بسیار محدود و موقتی است. تصور کنید که سقف خانه شما چکه کند. شما یک ظرف در جایی که قطرات آب فرو می‌ریزند قرار می‌دهید. و آبی که جمع شده را یکباره بیرون می‌ریزید.  درست است که این کار به شما در مراقبت از وسائل خانه و پیشگیری از خیس شدن شان کمک کرده. اما عملا مشکل چکه کردن سقف را حل نکرده است. 

به همین دلیل، فروید به این تکنیک لقبِ «پالایش» روانی داد. پالایش روانی سبب پالوده شدن روان می‌شود. و می‌تواند آن را از آلودگی‌ها پاک کند. در اغلب موارد ریشه مشکل در مسیری است که بیمار در زندگی طی می‌کند. نوع روابطی که دارد و آن دسته باورهایی که برای خود ساخته است. پس در نهایت چیزی تغییر نکرده است. صرفا کسی که اصطلاحا همه چیز را در درون خودش ریخته است، حالا مجالی یافته که قدری آنچه درونش است را بیرون بریزد.

جمع بندی

مسیری که شرح آن رفت در واقع تاریخچه مختصر روانکاوی و خصوصا نظریه اغواگری فروید بود. این نظریه اساس و پایه شکل گیری روانکاوی بود. همانطور که شاعر می‌گوید:

گاه آنچه ما را به حقیقت می‌رساند،

خود از آن خالی است.

تغییر دیدگاه روان تحلیلی نسبت به روانکاوی و کودکی

با همین استدلال، از منظر فروید این نظریه صرفاً پله‌ای برای رسیدن به نظریاتِ بعدی‌اش بود. فروید در این مسیر با هیپنوتیزم مواجه شد. و به محدودیت‌هایش پی برد. به همین دلیل، او تصمیم گرفت تا به جای کاوش در ذهنِ ناخودآگاه بیمار، با ذهن خودآگاه او صحبت کند. اساسِ روانکاوی همین تعامل با ذهنِ خودآگاه است.

 فروید بر این باور شد که کاوش در ذهن ناهشیار، به یادآوری خاطرات فراموش شده و واپس رانده شده اثر محدودی دارد. محدودیت اینجا بدین معنی است که ذهن خودآگاه فرد الزاما قادر به یکپارچه سازی آنچه تحت هیپنوتیزم به خاطر آورده با خودش نیست. روایتِ زندگی او چیزی است که مخدوش شده است و تمامیت درونی اش را به مخاطره افکنده. پس آنچه مهم است شکل گیری یک کلِ منسجم درون یک فرد است و نه صرفِ به خاطر آوردنِ آنچه از ذهنِ خودآگاه واپس زده شده است.